Τι είδους προβλήματα μπορεί να έχουν τα παιδιά με τον ύπνο τους;

Τι σημαίνει πρακτικά πρόβλημα με την ποσότητα του ύπνου (δυσυπνία);

Τα παιδιά με πρόβλημα στην ποσότητα του ύπνου έχουν αϋπνία, είτε επειδή αργούν να κοιμηθούν, είτε επειδή ξυπνούν συχνά κατά την διάρκεια της νύχτας είτε τέλος επειδή ξυπνούν πολύ νωρίς το πρωί. Συνήθως οι διαταραχές εμφανίζονται σε παιδιά 1ος μέχρι 3ων ετών, σπάνια οφείλονται σε πραγματικές ενοχλήσεις ή ασθένεια(ωτίτιδα, κωλικούς, πόνους κλπ.). Κατά κανόνα σχετίζονται με ακανόνιστες συνήθειες ύπνου και ακατάλληλους χειρισμούς γονέων (το παιδί να κοιμάται μαζί τους ή να χρησιμοποιούν τον ύπνο σαν τιμωρία κλπ).
Θεραπεία: Υποχωρούν με την ηλικία, μετά τον 4ο χρόνο, και αντιμετωπίζονται κυρίως με συμβουλές προς τους γονείς για διόρθωση των χειρισμών:

Τα παιδιά πρέπει να έχουν όσο το δυνατό σταθερό πρόγραμμα στο καθημερινό τους ύπνο. Το περιβάλλον ύπνου να είναι όσο γίνεται καταλληλότερο, με ησυχία ή απαλή μουσική και χαμηλό φωτισμό. Ένα ελαφρύ γεύμα αποτελούμενο κυρίως από γάλα καθώς και ένα μπάνιο, βοηθούν πολλά παιδιά να χαλαρώσουν και να κοιμηθούν ευκολότερα. Πρέπει να αποφεύγονται τα έντονα σωματικά παιχνίδια-άσκηση και το φως για τουλάχιστον 1 ώρα πριν το νυχτερινό ύπνο. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει ο ύπνος να συνδυάζεται με τιμωρία

Στην ίδια ομάδα διαταραχών ύπνου ανήκουν οι υπνικές άπνοιες και οι διαταραχές του κιρκαδιανού ρυθμού (“jet-lag”).

Εάν το παιδί σας ενώ κοιμάται σταματάει να αναπνέει για περίπου 10’’ και στην συνέχεια παίρνει μία βαθιά αναπνοή σαν ροχαλητό, τότε παρουσιάζει υπνική άπνοια. Γίνεται κατά τον βαθύ ύπνο και παρόλο που το παιδί δεν ξυπνάει, διαταράσσεται η πορεία του ύπνου και προκαλείται αϋπνία. Συχνότερη αιτία είναι τα «κρεατάκια»(υπερτροφία των αδενοειδών εκβλαστήσεων), η παχυσαρκία και σπανιότερα ανατομικές ιδιαιτερότητες(κρανιοπροσωπικές δυσπλασίες) ή νευρομυϊκά νοσήματα.
Θεραπεία: Η αντιμετώπιση-διόρθωση του αιτίου, δηλαδή χειρουργική αφαίρεση των υπερτροφικών αδενοειδών εκβλαστήσεων («κρεατάκια»), έλεγχος και αντιμετώπιση της παχυσαρκίας κλπ.

Εάν το παιδί σας αργεί να κοιμηθεί και κατά συνέπεια αργεί να ξυπνήσει, ο κύκλος ύπνου-αφύπνισης σταδιακά αλλάζει(διαταραχή κιρκάδιου ρυθμού ή σύνδρομο μεταβολής φάσεων γνωστό και ως jet-lag). Αφορά κυρίως έφηβους(~8%παιδιών 12 με 19χρονών) που συνηθίζουν να ξενυχτάνε διαβάζοντας ή διασκεδάζοντας. Όπως είναι αναμενόμενο τα παιδιά αυτά δεν μπορούν να ξυπνήσουν το πρωί, αισθάνονται κουρασμένα και μειώνεται η νοητική τους ικανότητα κατά την διάρκεια της ημέρας.

Θεραπεία: Σταδιακή διόρθωση των καθημερινών συνηθειών και στις σοβαρότερες περιπτώσεις φωτοθεραπεία ή και χρήση μελατονίνης.

Τι σημαίνει πρακτικά πρόβλημα με την ποιότητα του ύπνου(παραϋπνίες);

Πρόκειται για φαινόμενα που παρεμβάλλονται κατά τη διάρκεια του ύπνου, και συχνότερα στα παιδιά είναι οι εφιάλτες, οι νυχτερινοί τρόμοι και η υπνοβασία.
Οι εφιάλτες είναι τρομακτικά όνειρα που συμβαίνουν συνήθως στο 2ο μισό της νύχτας. Το παιδί ξυπνά τρομαγμένο, αλλά έχει άριστη επαφή με το περιβάλλον, ανακουφίζεται εύκολα από τους γονείς του και μπορεί να διηγηθεί το όνειρο με λεπτομέρεια και παραστατικότητα. Συνήθως σχετίζονται με τρομαχτικές εμπειρίες που έζησε κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Θεραπεία: Εστιάζεται στη μείωση του άγχους του παιδιού.

Οι νυχτερινοί τρόμοι συμβαίνουν συνήθως στην αρχή του ύπνου (15-90 λεπτά μετά την έναρξη του). Το παιδί πετιέται όρθιο σε έξαλλη κατάσταση και βγάζει μια κραυγή πανικού. Τα μάτια του είναι σχεδόν ανοιχτά, με τις κόρες μεγαλωμένες(μυδρίαση), αναπνέει γρήγορα και έχει ταχυκαρδία. Παρόλο που είναι αναστατωμένο, δεν έχει ξυπνήσει τελείως, δεν αναγνωρίζει τίποτα και δεν μπορεί να το καθησυχάσει κανείς. Το επεισόδιο διαρκεί 5-20 λεπτά και το παιδί πέφτει κουρασμένο σε ένα ομαλό ύπνο, ενώ το πρωί δεν θυμάται τίποτα από το περιστατικό.

Η υπνοβασία επίσης συμβαίνει στην αρχή του ύπνου (15-90 λεπτά μετά την έναρξη του), με το παιδί να σηκώνεται από το κρεβάτι του και να αρχίζει να περιπλανάται με ανοιχτά τα μάτια και ανέκφραστο πρόσωπο, χωρίς όμως να βλέπει. Καθοδηγείται, κυρίως, με τη μνήμη και για αυτό μπορεί να σκοντάψει και να χτυπήσει. Είναι πολύ δύσκολο να το ξυπνήσει κάποιος και συνήθως επιστρέφει στο κρεβάτι μόνο του και συνεχίζει τον ύπνο του. Η διάρκεια της υπνοβασίας είναι 5-15 λεπτά, υπάρχει συνήθως θετικό ιστορικό στην οικογένεια και κατά κανόνα υποχωρεί με την πάροδο της ηλικίας. Είναι σημαντικό να φροντίζουμε να μην τραυματιστεί το παιδί.
Θεραπεία: Δοκιμάστε την τεχνική της λεγόμενης προγραμματισμένης αφύπνισης. Υπολογίζοντας περίπου την ώρα που το παιδί παρουσιάζει τον εφιάλτη ή τον νυχτερινό τρόμο ή την υπνοβασία κλπ., ξυπνήστε το εσείς μία ώρα νωρίτερα και στην συνέχεια αφήστε το να ξανακοιμηθεί μόνο του.

Άλλες λιγότερο σοβαρές παραϋπνίες είναι οι υπναγωγικές κινήσεις (ρυθμικές κινήσεις-τινάγματα του σώματος στη φάση της υπνηλίας-αρχής του ύπνου που εμφανίζονται τον 6ο με 9ο μήνα και υποχωρούν μέχρι τον 3ο χρόνο), η υπνολαλία (το γνωστό μας παραμιλητό, με αυτόματες λεκτικές εκφράσεις, άλλοτε ακατάληπτες και άλλοτε να θυμίζουν κανονική ομιλία), και το τρίξιμο των δοντιών (αρκετά συχνή διαταραχή –10 με 20% των παιδιών-, συνδέεται με έντονο στρές και μπορεί να καταστρέψει τα δόντια, για αυτό και στις σοβαρότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζεται με συσκευές σύγκλισης).