Τι είναι και πώς θεραπεύεται η δυσκοιλιότητα;

Δυσκοιλιότητα

Τι είναι και πώς θεραπεύεται η δυσκοιλιότητα;

Αριθμό κενώσεων μικρότερο από 3 φορές την εβδομάδα (εξαιρούνται τα θηλάζοντα βρέφη)
Σκληρές και επώδυνες κενώσεις ακόμα και αν είναι περισσότερες από 3 φορές την εβδομάδα

Φυσιολογική συχνότητα κενώσεων ανάλογα με την ηλικία

Ηλικία: 0-3 μηνών με θηλασμό --> 5-40 (Κενώσεις ανά εβδομάδα)
Ηλικία: 0-3 μηνών με τεχνητή διατροφή --> 5-28 (Κενώσεις ανά εβδομάδα)
Ηλικία: 6-12 μηνών --> 5-28 (Κενώσεις ανά εβδομάδα)
Ηλικία: 1-3 χρονών --> 4-21 (Κενώσεις ανά εβδομάδα)
Ηλικία: Μεγαλύτερα των 3 χρονών --> 3-14 (Κενώσεις ανά εβδομάδα)

Είναι συχνό πρόβλημα;

Δυσκοιλιότητα παρουσιάζει το 3% των παιδιών προσχολικής και 1-2% των παιδιών σχολικής ηλικίας, με μικρή υπερίσχυση όσον αφορά στη συχνότητα και το φύλο, στα αγόρια στη σχολική μόνο ηλικία. Με εξαίρεση την νεογνική περίοδο, στο 95% των παιδιών η δυσκοιλιότητα είναι λειτουργική ή ιδιοπαθής και όχι παθολογική (μόνο σε μικρή μειοψηφία υποκρύπτονται οργανικά αίτια)

Πως αρχίζει συνήθως το πρόβλημα της δυσκοιλιότητας;

Η πιο συχνή αιτία είναι η λειτουργική επίσχεση. Για κάποιο λόγο το παιδί βίωσε την αφόδευση ως δυσάρεστη εμπειρία και παλεύει να την αποφύγει.

Μπορεί να επιμείναμε παραπάνω από όσο πρέπει για την εκπαίδευση της τουαλέτας, ή μετά από κάποια λοίμωξη (συνήθως γαστρεντερίτιδα) που πιθανά αφυδάτωσε το παιδί, κάποια κένωση να πόνεσε. Συχνά, είτε όταν η δίαιτα προδιαθέτει, ή όταν το παιχνίδι απασχολεί τόσο έντονα το παιδί ώστε δεν θέλει να το διακόψει, καταλήγει μετά από μέρες να κάνει σκληρές και επώδυνες κενώσεις. Τέλος, είναι συνηθισμένο στα μεγαλύτερα παιδιά να μην θέλουν να πάνε στη τουαλέτα στο σχολείο και γενικά εκτός σπιτιού.

Όποια και αν είναι η αρχική αιτία, το παιδί μπαίνει σε ένα φαύλο κύκλο, κατά τον οποίο η αναβολή της αφόδευσης οδηγεί σε στάση κοπράνων στο έντερο, περαιτέρω απορρόφηση υγρών και άρα πιο σκληρών κοπράνων και σιγά σιγά και μεγαλύτερο όγκο κοπράνων. Όσο μεγαλύτερη η μάζα και η σκληρότητα τόσο δυσκολότερη και επώδυνη η κένωση, την οποία παλεύει να αναβάλει-αποφύγει το παιδί (σφίξιμο έξω πρωκτικού σφιγκτήρα και γλουτιαίων μυών, θέση «μπανάνα»).

Σταδιακά δημιουργείται αυτό που ονομάζουμε …“ψυχογενές μεγάκολο”. Μια που η έπειξη προς αφόδευση(το αίσθημα ανάγκης για να πάμε στην τουαλέτα) υποχωρεί όλο και ευκολότερα, το έντερο «συνηθίζει-ξεχειλώνει» και χωράει μεγαλύτερη ποσότητα από όλο και πιο σκληρά κόπρανα (κοπρόμαζα).

Αποτέλεσμα: διαρκώς δυσκολότερη και πιο επώδυνη κένωση για το παιδί.

Τι μπορεί να πάθει το παιδί από την δυσκοιλιότητα;

Όταν ο σφιγκτήρας του πρωκτού δεν αντέχει να συγκρατήσει πλέον, ιδιαίτερα τα υγρά γύρω από τα ενσφηνωμένα κόπρανα, μπορεί να προκύψει «διάρροια από υπερχείλιση».

Το παιδί χωρίς να το καταλάβει λερώνει το εσώρουχο του και όχι σπάνια οι γονείς μπερδεύονται νομίζοντας ότι έχει διάρροια.

Συχνά συνυπάρχουν εκνευρισμός, μετεωρισμός (φούσκωμα της κοιλιάς), κωλικοί του εντέρου και ανορεξία. Τοπικά μπορεί να δημιουργηθεί τραυματισμός (ραγάδα) στον πρωκτό, αιμορραγία, δερματίτιδα ή ακόμα και ουρολοίμωξη.

Τέλος, άλλη επιπλοκή είναι η εγκόπριση, δηλαδή το ηθελημένο ή κατά λάθος «λέρωμα» παιδιού (μεγαλύτερου των 4 χρόνων), με σχηματισμένα ή υδαρή κόπρανα, σε άλλο μέρος από την τουαλέτα, σε τακτά χρονικά διαστήματα (τουλάχιστον 1 φορά/μήνα).

Μικρά μυστικά που μπορεί να βοηθήσουν ουσιαστικά τη δυσκοιλιότητα:

Οι τροφές που αφήνουν υπόλειμμα που είναι κυρίως οι φυτικές ίνες(φρούτα, λαχανικά, δημητριακά, όσπρια κλπ), αυξάνουν τον αριθμό των κενώσεων γιατί αυξάνουν τον όγκο των κοπράνων, τα οποία έτσι προωθούνται γρηγορότερα στον πρωκτό.

Οι φυτικές ίνες δεν διασπώνται και αποβάλλονται αναλλοίωτες, απορροφούν νερό (γίνονται μαλακότερες οι κενώσεις) και αυξάνουν την παραγωγή της εντερικής χλωρίδας του παχέος εντέρου.

Αποφύγετε την υπερκατανάλωσης γάλακτος (για παιδιά >έτους), γιατί δεν αφήνει υπόλειμμα και το παιδί χορταίνει εις βάρος άλλων τροφών που πιθανά να αφήνουν.
Δοκιμάστε να «δελεάσετε» το παιδί ώστε να θέλει τα φαγητά που αφήνουν υπόλειμμα στην δίαιτά του και όχι να προσπαθείτε να του τα επιβάλλετε. Το πιθανότερο είναι εάν το πιέσετε σαν να είναι φάρμακο, να προκαλέσετε την αντίδραση και την άρνηση του παιδιού.«Διαφημίστε» τα φρούτα βάζοντας τα σε όμορφη φρουτιέρα πάνω στο τραπέζι, γυαλισμένα. Εισαγάγετε πρώτοι εσείς στην δίαιτά σας την κατανάλωση τροφών που αφήνουν υπόλειμμα δίνοντας το καλό παράδειγμα.
Λίγη μαγειρική φαντασία και θα ανακαλύψετε συνταγές επιτυχίας! Για παράδειγμα φτιάξτε πίτσα ή σουβλάκια με λαχανικά, τάρτα με ακτινίδια, ALL BRAN σε μπολάκια (σαν πασατέμπο), ψωμί μαύρο πολύσπορο, σάντουιτς με μαρούλι, παγωτό με φρούτα, ζελέ με κομματάκια φρούτων που έχουν και το φλούδι τους, φρέσκα ή σε μαρμελάδα κεράσια, σύκα, βατόμουρα κλπ. Χωρίς πίεση μάθετε το παιδί να απολαμβάνει φαγητά όπως τη φασολάδα (μαγειρεμένη και αυτή με φαντασία και γιατί όχι σε συνδυασμό με κρέας) ή τις φακές.
Αύξηση των προσλαμβανόμενων υγρών (μεγάλα παιδιά 6-8 ποτήρια νερό τη μέρα).
Αύξηση της σωματικής άσκησης και κίνησης του παιδιού.
Βελτιώστε τις διαιτητικές καθώς και τις εντερικές συνήθειες όλης της οικογένειας.
Κρατάτε ενιαία πολιτική προσέγγισης και αντιμετώπισης της δυσκοιλιότητας. Δεν είναι σωστό ο ένας γονιός να εφαρμόζει τις οδηγίες και ο άλλος να τις παραβλέπει. Το ίδιο φυσικά ισχύει και για την γιαγιά ή τον παππού ή όποιον άλλο βοηθάει στην ανατροφή του παιδιού.

Τι μπορούμε να κάνουμε για τη δυσκοιλιότητα;

Η θεραπεία θέλει υπομονή και επιμονή τόσο από τους γονείς όσο και από το παιδί.

Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να μαλώσουμε ή να κάνουμε το παιδί να νιώθει άσχημα, αφενός γιατί δεν ευθύνεται για την κατάσταση και αφετέρου γιατί σίγουρα δεν είναι ότι του αρέσει ή το κάνει επίτηδες.

Η θεραπεία χωρίζεται σε 2 φάσεις. Κατά την 1η προσπαθούμε να αδειάσουμε όσο πιο αποτελεσματικά το έντερο, ενώ κατά την 2η προσπαθούμε να ξαναεκπαιδεύσουμε τόσο το έντερο, όσο και το παιδί όσον αφορά στην τουαλέτα και τις σωστές πρακτικές.

1η φάση θεραπείας: απομάκρυνση των ενσφηνωμένων κοπράνων (2-5μέρες)

1η μέχρι 3η μέρα: Παραφινέλαιο σε υψηλές δόσεις Nujol 15-30ml/έτος ηλικίας/ημέρα σε μία ή δύο δόσεις (max 240ml/μέρα)

*σε περίπτωση μη ικανοποιητικής κένωσης του εντέρου συνεχίζουμε:

4η και 5η μέρα: Υποκλυσμός + υπόθετο

ημέρα 4η: παιδί 2-12χρονών Fleet Enema(μισό ενηλίκου)1-2 φορές την μέρα
παιδί >12χρονών Fleet Enema (ενηλίκων) 1-2 φορές την μέρα

ημέρα 5η: παιδί <2χρονών μισό υπόθετο Dulcolax 10mg ημερησίως
παιδί 2-11χρόνων ½ - 1 υπόθετο Dulcolax 10mg ײ
παιδί >11χρονών ένα υπόθετο Dulcolax 10mg ײ

*Ιδιαίτερα εάν κατά την εξέταση διαπιστωθεί τοπικά τραυματισμός στην περιοχή του πρωκτού (ραγάδα), ή συχνά παρατηρούν οι γονείς αίμα μαζί με τις κενώσεις ή έστω εάν το παιδί αναφέρει έντονο πόνο κατά την αφόδευση, καλό είναι την πρώτη εβδομάδα αγωγής, να βάζουμε τοπικά 2-3 φορές την ημέρα (κυρίως πριν το παιδί να πάει στην τουαλέτα) cr. Procto Synalar-N. Θα αναισθητοποιήσει για λίγο την περιοχή, μειώνοντας και τον ερεθισμό-φλεγμονή, δίνοντας την ευκαιρία να επουλωθεί όποια βλάβη.

ΠΡΟΣΟΧΗ! Ποτέ μην χορηγείτε φάρμακα χωρίς την σύμφωνη γνώμη του παιδίατρου που παρακολουθεί και γνωρίζει το παιδί.

2η φάση: θεραπεία συντήρησης (μερικές εβδομάδες-μήνες)

Εκπαίδευση συμπεριφοράς:

το παιδί να κάθεται στην τουαλέτα σε καθορισμένες χρονικές στιγμές(π.χ. μετά τα γεύματα ή το πρωί πριν φύγει για το σχολείο) 3-4φορές τη μέρα για 5-10λεπτά (τουλάχιστον 2 φορές/μέρα για παιδιά σχολικής ηλικίας)
καταγράφονται όλες οι κενώσεις (χρόνος, ποσότητα, μέρος)
παρέχονται κίνητρα και επιβραβεύεται η ανταπόκριση του παιδιού

Απαγορεύονται! τα προσβλητικά σχόλια και η τιμωρία -αύξηση της κινητικής δραστηριότητας και της άσκησης

Διαιτητικές αλλαγές: (>1έτους)

πρόσληψη φυτικών ινών (δημητριακά, λαχανικά και φρούτα -ξερά δαμάσκηνα, ακτινίδια- κλπ)
επαρκής πρόσληψη υγρών (χυμούς κυρίως αχλαδιού και μήλου)
περιορισμό τροφών που επιτείνουν την δυσκοιλιότητα (ρύζι, κρέας, μπανάνα κλπ)

Φαρμακευτική από του στόματος αγωγή: (>6μηνών)
Παραφινέλαιο (Nujol) 1-3ml/κιλό βάρους σώματος/ημέρα ή
Γάλα μαγνησίας (Milk Of Magnesia) 1-3ml/κιλό βάρους σώματος/ημέρα ή
Λακτουλόζη (Duphalac) 1-3ml/κιλό βάρους σώματος/ημέρα

Η χορήγηση καλύτερα να γίνεται το βράδυ πριν από τον ύπνο, με άδειο στομάχι(1 ώρα πριν ή 2 ώρες μετά το βραδινό).

ΠΡΟΣΟΧΗ! Ποτέ μην χορηγείτε φάρμακα χωρίς την σύμφωνη γνώμη του παιδίατρου που παρακολουθεί και γνωρίζει το παιδί.

Δυσκοιλιότητα: Προσοχή!!!

Μην μαλώνετε ή κάνετε το παιδί να νιώθει άσχημα για το πρόβλημά του.
Χρησιμοποιείτε θετική ενθάρρυνση, καταγράφοντας τις κενώσεις και ανταμείβοντας το παιδί όταν τα καταφέρνει.
Μην επιμένετε στην εκπαίδευση τουαλέτας του νηπίου εάν δεν φαίνεται έτοιμο και ειδικά εάν πεισματικά δεν θέλει το γιογιό ή την τουαλέτα.
Αναβάλετε για μερικές μέρες ή εβδομάδες την εκπαίδευση, μέχρι το παιδί να μην ενοχλείται στην παρουσία του γιογιό ή της τουαλέτας.
Η θεραπευτική αγωγή χρειάζεται μήνες για να δούμε πραγματικό αποτέλεσμα.
Όσο νωρίτερα αρχίσει η αντιμετώπιση, και ειδικά η φαρμακευτική αγωγή (όταν κρίνεται αναγκαία), τόσο καλύτερα και γρηγορότερα αποτελέσματα έχουμε.
Προσοχή χρειάζεται στη χρόνια χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής, γιατί μπορεί να προκαλέσει άλλα προβλήματα υγείας στο παιδί.
Μην αμελείτε την τακτική ιατρική παρακολούθηση, αρχικά κάθε δύο εβδομάδες και στην συνέχεια κάθε μήνα, για να συζητάμε τα αποτελέσματα της θεραπείας.

Νίκος Βαράκης

Ο Νίκος ασκεί την Παιδιατρική εδώ και 20 χρόνια και από το 2004 ζει και εργάζεται ως ιδιώτης Παιδίατρος στο Ρέθυμνο. Είναι blogger, σε μια προσπάθεια να περάσει γνώσεις σχετικά με την υγεία των παιδιών και όχι μόνο.

Τι είναι και πώς θεραπεύεται η δυσκοιλιότητα;